Μυκητιάσεις Δέρματος

Τι είναι, πώς εμφανίζονται και πώς αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά

Οι μυκητιάσεις του δέρματος είναι από τις πιο συχνές λοιμώξεις παγκοσμίως. Προκαλούνται από μύκητες που προσβάλλουν την κεράτινη στιβάδα, τα μαλλιά ή τα νύχια και εκδηλώνονται με κνησμό, ερυθρότητα, απολέπιση ή χαρακτηριστικά κυκλικά εξανθήματα. Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι επικίνδυνες, μπορούν να είναι επίμονες, μεταδοτικές και ενοχλητικές. Σε αυτό το άρθρο θα εξηγήσουμε με σαφή τρόπο τι είναι, πώς δημιουργούνται, ποιοι είναι οι κύριοι τύποι, ποιες θεραπείες υπάρχουν και πώς δρα η καθεμία.

Τι είναι οι μυκητιάσεις του δέρματος;

Πρόκειται για λοιμώξεις που προκαλούνται από διάφορα είδη μυκήτων. Οι συχνότερες κατηγορίες είναι:

• Δερματοφυτίες (Tinea): Προκαλούνται από δερματόφυτα (γένη Trichophyton, Microsporum, Epidermophyton). Προσβάλλουν δέρμα, τρίχες και νύχια.
• Καντιντίαση: Προκαλείται κυρίως από τον ζυμομύκητα Candida albicans. Προτιμά υγρές πτυχές του δέρματος.
• Ποικιλόχρους πιτυρίαση: Προκαλείται από ζυμομύκητες του γένους Malassezia. Εμφανίζεται κυρίως στον κορμό με κηλίδες διαφορετικού χρώματος.

Οι μυκητιάσεις αυτές είναι επιφανειακές και δεν εισέρχονται στο αίμα σε υγιή άτομα.

Πώς δημιουργούνται – η παθοφυσιολογία με απλά λόγια

Οι μύκητες αναπτύσσονται σε θερμό και υγρό περιβάλλον. Τα δερματόφυτα παράγουν ένζυμα (κερατινάσες) που διασπούν την κερατίνη του δέρματος, των τριχών και των νυχιών, επιτρέποντάς τους να εισβάλουν και να πολλαπλασιαστούν. Η Candida είναι φυσιολογικός κάτοικος του δέρματος και των βλεννογόνων, αλλά υπερπολλαπλασιάζεται όταν διαταράσσεται η ισορροπία (υγρασία, αντιβίωση, ανοσοκαταστολή). Η Malassezia ζει φυσιολογικά στο δέρμα και υπό ορισμένες συνθήκες προκαλεί την ποικιλόχρου πιτυρίαση.

Το ανοσοποιητικό σύστημα συνήθως περιορίζει τη λοίμωξη στην επιφάνεια. Σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα μπορεί να γίνει πιο εκτεταμένη ή επίμονη.

Αιτίες και παράγοντες κινδύνου

• Υγρασία και ιδρώτας (πισίνες, αποδυτήρια, κλειστά παπούτσια)
• Κοινή χρήση πετσετών, παπουτσιών, νυχοκοπτών
• Επαφή με μολυσμένα ζώα ή άτομα
• Παχυσαρκία και βαθιές πτυχές δέρματος
• Διαβήτης
• Παρατεταμένη χρήση αντιβιοτικών ή κορτικοστεροειδών
• Εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα
• Κακή υγιεινή ή συχνό πλύσιμο με επιθετικά σαπούνια

Κύριοι τύποι και συμπτώματα

Tinea corporis (μυκητίαση σώματος – «ringworm») Κυκλικές, ερυθρές πλάκες με ενεργό, λεπιδώδες όριο και πιο καθαρό κέντρο. Συχνά κνησμώδεις.

Tinea pedis («πόδι του αθλητή») Κνησμός, κάψιμο, απολέπιση και ρωγμές ανάμεσα στα δάχτυλα των ποδιών ή ξηρότητα τύπου «μοκασίνι» στα πέλματα.

Tinea cruris (μυκητίαση βουβωνικής χώρας) Ερυθρό, κνησμώδες εξάνθημα στις μηροβουβωνικές πτυχές.

Tinea capitis (μυκητίαση τριχωτού κεφαλής) Πιο συχνή σε παιδιά. Απολέπιση, τριχόπτωση σε κηλίδες, μερικές φορές φλεγμονώδη οζίδια.

Ονυχομυκητίαση Πάχυνση, κιτρίνισμα, ευθραυστότητα και παραμόρφωση των νυχιών.

Καντιντιασική μεσοδακτύλια ή πτυχιακή λοίμωξη Ερυθρότητα, διαβροχή (λευκό, μαλακό δέρμα) και ρωγμές σε υγρές πτυχές.

Ποικιλόχρους πιτυρίαση Κηλίδες ανοιχτότερου ή σκουρότερου χρώματος στον κορμό, με ήπια απολέπιση. Συχνά πιο εμφανείς μετά τον ήλιο.

Διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται κλινικά και επιβεβαιώνεται με:

• Μικροσκοπική εξέταση ξέσματος δέρματος με ΚΟΗ (υδροξείδιο του καλίου)
• Καλλιέργεια μύκητα σε ειδικά θρεπτικά υλικά
• Λυχνία Wood (σε ορισμένες περιπτώσεις)
• Σπάνια βιοψία

Διαθέσιμες θεραπείες και πώς δρουν

1. Τοπικά αντιμυκητιασικά Η βασική θεραπεία για τις περισσότερες επιφανειακές μυκητιάσεις.

• Αζόλες (κλοτριμαζόλη, μικοναζόλη, κετοκοναζόλη, εκοναζόλη): Πώς δρουν: Αναστέλλουν το ένζυμο λανοστερόλη-14α-δεμεθυλάση, εμποδίζοντας τη σύνθεση εργοστερόλης (βασικό συστατικό της μυκητιακής μεμβράνης). Η μεμβράνη γίνεται εύθραυστη και ο μύκητας πεθαίνει ή σταματά να πολλαπλασιάζεται.
• Αλλυλαμίνες (τερβιναφίνη, ναφτιφίνη): Πώς δρουν: Αναστέλλουν την εποξειδάση του σκουαλενίου σε πιο πρώιμο στάδιο της σύνθεσης εργοστερόλης. Προκαλούν συσσώρευση τοξικού σκουαλενίου μέσα στο κύτταρο του μύκητα και ταυτόχρονα έλλειψη εργοστερόλης. Είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές στα δερματόφυτα και συχνά μυκητοκτόνες.
• Άλλα: κυκλοπιρόξη, τολναφτάτη κ.ά.

Η τοπική αγωγή συνεχίζεται συνήθως 1–2 εβδομάδες μετά την υποχώρηση των συμπτωμάτων για να αποφευχθεί υποτροπή.

2. Συστηματικά (από το στόμα) αντιμυκητιασικά Χορηγούνται σε εκτεταμένες βλάβες, μυκητίαση τριχωτού κεφαλής, ονυχομυκητίαση ή όταν αποτυγχάνει η τοπική θεραπεία.

• Τερβιναφίνη, ιτρακοναζόλη, φλουκοναζόλη. Δρουν με τους ίδιους μηχανισμούς όπως παραπάνω, αλλά φτάνουν σε υψηλές συγκεντρώσεις στο δέρμα, τα μαλλιά και τα νύχια.

Η διάρκεια θεραπείας ποικίλλει (από 1–2 εβδομάδες για δερματικές βλάβες έως μήνες για νύχια).

Πρόληψη

• Διατηρείτε τα πόδια στεγνά και φοράτε βαμβακερές κάλτσες.
• Χρησιμοποιείτε σαγιονάρες σε πισίνες και αποδυτήρια.
• Μην μοιράζεστε πετσέτες, παπούτσια ή νυχοκόπτες.
• Αλλάζετε ρούχα και κάλτσες μετά από εφίδρωση.
• Σε παχύσαρκους ή διαβητικούς, φροντίστε ιδιαίτερα τις πτυχές του δέρματος.
• Αντιμετωπίστε έγκαιρα τις μυκητιάσεις για να μην εξαπλωθούν.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Είναι μεταδοτικές οι μυκητιάσεις; Ναι, οι περισσότερες μεταδίδονται με άμεση επαφή ή μέσω μολυσμένων επιφανειών και αντικειμένων.

Γιατί επανέρχονται συχνά; Συχνά λόγω ατελούς θεραπείας, επαναμόλυνσης από παπούτσια/κάλτσες ή μη αντιμετώπισης παραγόντων κινδύνου (υγρασία, ιδρώτας).

Πόσο διαρκεί η θεραπεία; Για δερματικές βλάβες συνήθως 2–4 εβδομάδες. Για νύχια μπορεί να χρειαστούν 3–6 μήνες ή περισσότερο.

Μπορώ να χρησιμοποιήσω κορτιζονούχα σκευάσματα; Όχι μόνα τους. Η κορτιζόνη μπορεί να επιδεινώσει τη μυκητίαση. Μερικές φορές χρησιμοποιούνται συνδυασμοί για λίγες ημέρες υπό ιατρική καθοδήγηση.

Είναι επικίνδυνες; Σε υγιή άτομα όχι. Σε ανοσοκατεσταλμένους ή διαβητικούς μπορεί να γίνουν πιο σοβαρές και να απαιτήσουν συστηματική θεραπεία.

Βοηθάει το ξίδι ή άλλες οικιακές θεραπείες; Δεν συνιστώνται ως κύρια θεραπεία. Μπορεί να ερεθίσουν το δέρμα και να καθυστερήσουν τη σωστή αντιμετώπιση.

Συμπέρασμα

Οι μυκητιάσεις του δέρματος είναι συχνές, μεταδοτικές αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις εύκολα θεραπεύσιμες με σωστή τοπική ή συστηματική αντιμυκητιασική αγωγή. Το κλειδί είναι η έγκαιρη διάγνωση, η ολοκλήρωση της θεραπείας και η αντιμετώπιση των παραγόντων που ευνοούν την ανάπτυξη των μυκήτων (υγρασία, ιδρώτας, κακή υγιεινή).